Bir ülkenin en büyük zenginliği, sahip olduğu ekonomik kaynaklardan önce insanıdır. Toplumun düşünce biçimi, değer yargıları, davranışları, sorumluluk anlayışı ve yaşam kültürü, ülkenin gelişmişlik düzeyini ve geleceğini doğrudan etkiler.
Bu nedenle bir toplumu anlamak için yalnızca ekonomik göstergelere bakmak yeterli değildir. İnsanların ne düşündüğünü, nasıl davrandığını, hangi değerlere önem verdiğini ve gelecekten ne beklediğini bilmek gerekir. Bunun için mümkün olduğunca insanlarla doğrudan görüşmek, gözlem yapmak ve toplumun içinde yaşamak önemlidir.
Televizyonlardaki tartışma programları ise toplumu anlamak için her zaman yeterli ve güvenilir bir kaynak olmayabilir. Sağlıklı bir tartışma için katılımcıların konuya hâkim, tartışmayı yönetenlerin ise bilgili ve bağımsız olması gerekir. Toplum hakkında doğru bir değerlendirme yapabilmenin ilk koşulu, doğru soruları sormaktır. Çünkü bir toplumun düşünce düzeyi, yalnızca verdiği cevaplarla değil, sorduğu soruların niteliğiyle de anlaşılır.
Sınırlı gözlemlerden bütün topluma ilişkin kesin sonuçlara ulaşmak doğru değildir. Ancak toplumda geleceğe yönelik belirsizlik, tedirginlik ve kaygıların bulunduğu yönündeki gözlemler, değerler sisteminin yeniden ele alınmasını gerekli kılmaktadır.
DEĞERLER SİSTEMİ
Toplumların değerleri tarihsel ve kültürel deneyimlerle şekillenir. Farklı toplumlarda farklı değer öncelikleri bulunabilir. Bu açıdan metnimizde üç temel değer sisteminden söz edilmektedir:
1.Asya toplumlarında görülen kolektivist değerler,
2.İslami değerler,
3.Batı değerleri.
Asya toplumlarında grup aidiyeti, kolektif yaşam, uyum, işbirliği ve hiyerarşiye saygı gibi değerler; Batı toplumlarında ise özgürlük, bireysellik, eşitlik, bağımsızlık, rekabet, kişisel sorumluluk ve şeffaflık gibi değerler öne çıkabilmektedir.
Bu tür sınıflandırmalar toplumların tamamını açıklayan kesin kalıplar olarak değil, kültürel farklılıkları anlamaya yardımcı olan genel çerçeveler olarak değerlendirilmelidir.
ÇAĞDAŞ DEĞERLER
Çağdaş bir toplumun ortak yaşamını hangi değerler üzerine kuracağı temel bir sorudur. Bu çerçevede şu ilkeler öne çıkar:
1. İnsan iradesi: İnsan kendi yaşamı ve geleceği üzerinde söz sahibi olmalıdır.
2. Akılcılık: Sorunların çözümünde sorgulama, düşünme ve kanıta dayalı yaklaşım esas alınmalıdır.
3. Bireysel ve toplumsal sorumluluk: Özgürlük, sorumlulukla birlikte düşünülmelidir.
4. Bilimin yol göstericiliği: Toplumsal kararlar bilgiye, araştırmaya ve bilimsel düşünceye dayanmalıdır.
5. Çağdaş uygarlık: Hedef yalnızca ekonomik büyüme değil; hukuk, eğitim, bilim, kültür, insan hakları ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi olmalıdır.
6. Bağımsızlık ve işbirliği: Kendi kararlarını verebilen toplumlar, eşitlik ve karşılıklı yarar temelinde işbirliği yapmalıdır.
7. Çalışkanlık ve onur: Üretkenlik, emek, dürüstlük ve insan onuru toplumsal yaşamın temel değerleri olmalıdır.
8. Demokratik meşruiyet: Kararlar halkın katılımına, hukuka ve demokratik meşruiyete dayanmalıdır.
9. Sürekli gelişme: Hiçbir toplum kendisini tamamlanmış kabul etmemeli; öğrenmeye ve yenilenmeye devam etmelidir.
10. Barış ve güven: İnsan ilişkilerinin ve toplumsal ilişkilerin temelinde güven, saygı, dayanışma ve karşılıklı yarar bulunmalıdır.
DEĞERLERİ YAŞAMA GEÇİRMEK
Değerler yalnızca kitaplarda ve söylemlerde kaldığında toplumsal dönüşüm yaratamaz. Özgürlüğü savunuyorsak başkalarının özgürlüğüne de saygı göstermeli; eşitliği benimsiyorsak insanlara eşit davranmalı; dürüstlüğü savunuyorsak günlük ilişkilerimizde doğruluğu gözetmeliyiz.
Bu nedenle değerler sistemi, bireysel yaşam ile toplumsal yaşam arasında bir köprü kurmalıdır. İnsan kendisiyle, ailesiyle, komşusuyla, çalışma arkadaşlarıyla ve toplumun bütünüyle ilişkilerinde aynı temel ilkeleri gözetebilmelidir.
Sosyal demokrasi açısından da değerler yalnızca ekonomik politikalarla sınırlı değildir. İnsan onuru, özgürlük, eşitlik, dayanışma, sosyal sorumluluk, demokratik katılım ve toplumsal adalet günlük yaşam kültürünün de temel unsurlarıdır.
SONUÇ
Bir ülkenin gerçek zenginliği, yalnızca ekonomik gücü değil, nitelikli, özgür düşünebilen, sorumluluk sahibi ve üretken insanlarıdır.
Bu nedenle çağdaş bir toplum; akıl, bilim, özgürlük, eşitlik, sorumluluk, dayanışma, demokrasi ve barış temelinde ortak bir değerler kültürü oluşturmalıdır.
Bu değerleri önce kendi yaşamımızda uygulamalıyız. Bireyde başlayan değer değişimi aileye, toplumdan ülkenin geleceğine uzanan bir dönüşümün başlangıcı olabilir.
Başarının yolu yalnızca daha fazla üretmekten değil; daha nitelikli insan, daha sağlıklı ilişkiler ve daha güçlü bir toplumsal değerler sistemi oluşturmaktan geçer.