Türkiye’de siyasetin eksenini değiştirmek: Adalet ve özgürlük temelinde yeni bir siyaset kültürü
Türkiye, ekonomik, siyasal ve toplumsal sorunlarını aşmakta zorlanıyor. Peş peşe yaşanan krizlerin bedelini ise en ağır biçimde dar ve orta gelirli kesimler ödüyor. Bu sorunların temelinde, yalnızca yanlış ekonomik tercihler değil, siyasetin yapılış biçimindeki çarpıklıklar ve siyasal partilerin kuruluş amaçlarından uzaklaşması da bulunuyor.
Siyasal partiler, toplumun farklı kesimlerinin taleplerini temsil eden, çözüm üreten ve demokratik katılımı sağlayan kurumlar olmalıdır. Oysa zaman içinde bazı partiler, dar çevrelerin çıkarlarını koruyan, siyasal kayırmacılığın ve himayeciliğin aracı hâline gelebiliyor. Araştırmaya, bilgiye ve toplumsal ihtiyaçlara dayalı programlar geliştirmek yerine, olumsuz siyaset, medya yönlendirmeleri ve gündelik siyasi tartışmalar öne çıkıyor.
Parti içi demokrasi de bu tablonun önemli bir parçasıdır. Genel başkanın belirleyici olduğu, milletvekili adaylarının dar bir yönetim çevresinde belirlendiği ve üyelerin karar süreçlerine yeterince katılamadığı bir yapıda demokratik siyaset kültürünün gelişmesi mümkün değildir. Siyasi farklılıkları ve düşünsel tartışmaları bir zenginlik olarak görmek yerine, bunları kişisel yeterlilik veya üstünlük tartışmalarına indirgemek de siyaseti yoksullaştırmaktadır.
Yeni bir siyaset kültürüne ihtiyaç var
Bizler, uzun yıllardır siyasetin ve siyasal kültürün yenilenmesi gerektiğini savunuyoruz. Avrupa’daki siyasal birikimi, demokratik işleyişi ve sosyal demokrat deneyimleri Türkiye’ye taşımak; ülkemizdeki siyaset anlayışının gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla toplantılar, konferanslar ve çeşitli çalışmalar gerçekleştirdik.
Bu çalışmalarımızda yalnızca yasal düzenlemelerin değil, siyaset yapma kültürünün de değişmesi gerektiğini vurguladık. Bu çerçevede “Türkiye'de Yeni Bir Siyaset Kültürünün Gerekliliği ve Gerçekleştirilebilirliği Üzerine Düşünceler” başlıklı çalışmamızı hazırladık.
Çünkü biliyoruz ki siyasal değişim, yalnızca yöneticilerin veya partilerin değişmesiyle gerçekleşmez. Siyasetin dili, örgütlenme biçimi, karar alma süreçleri ve toplumla kurduğu ilişki de değişmelidir.
Yeni Parti: Bir kuruluşun ötesinde, toplumsal bir hareket
Yeni Parti’nin kuruluş kurultayı, Türkiye’de siyasetin yenilenmesi bakımından önemli bir adımdır. Ancak bu kuruluşu yalnızca yeni bir siyasi örgütün ortaya çıkması olarak değerlendirmemek gerekir.
Yeni Parti, Özgür Özel ve arkadaşlarına bırakılamayacak bir halk hareketidir. Kuruluş Kurultayı Sonuç Bildirgesi’nde de ifade edildiği gibi, partinin kuruluş iradesinin halktan geldiği, adının halk tarafından belirlendiği ve bütçesinin yurttaşların katkılarıyla oluşturulduğu vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, partinin toplumsal dayanağına ilişkin önemli bir iddiadır.
Fakat bir siyasi hareketin halk hareketine dönüşmesi, yalnızca kuruluş aşamasında halkın desteğini almasıyla mümkün olmaz. Halkın parti yönetiminde, karar alma süreçlerinde ve politika üretiminde sürekli söz sahibi olması gerekir. Üyelerin eşit söz ve karar hakkı, yöneticilerin hesap verebilirliği, aday belirlemede üyelerin aktif katılımı ve belirleyici olması, adalet ve şeffaflık, bu anlayışın temel koşullarıdır.
Kurultay bildirgesinde yer alan mahalle meclisleri, katılımcı bütçe uygulamaları, sendikaların, meslek kuruluşlarının, üniversitelerin ve sivil toplum örgütlerinin karar süreçlerine katılımı gibi öneriler de bu bakımdan önemlidir.
Türkiye’de siyasetin eksenini değiştirmek
Türkiye’nin siyasal yapısını anlamak için tarihsel gelişime bakmak gerekir. Osmanlı’nın son dönemindeki Batılılaşma çabalarıyla başlayan modernleşme arayışı, Cumhuriyet döneminde sistemli bir dönüşüm hareketine dönüştü. Cumhuriyet, çağdaşlaşmayı devletin ve toplumun temel hedeflerinden biri hâline getirdi.
Çok partili demokrasiye geçişten sonra ise modernleşmeyi savunan toplumsal kesimlerle daha muhafazakâr toplumsal kesimler arasındaki gerilim, siyasetin temel eksenlerinden birini oluşturdu. Bu süreçte muhafazakâr siyaset, adalet kavramını güçlü biçimde kullanarak geniş halk kesimlerinden destek aldı. Özellikle ekonomik bakımdan daha güçsüz kesimlerin adalet arayışı, bu siyasetin toplumsal dayanaklarından biri oldu.
Ancak bugün de toplumun adalet ve özgürlük talepleri devam ediyor. Sosyal demokratların önündeki temel görev, adalet kavramını yeniden sahiplenmek ve özgürlük mücadelesiyle birlikte ele almaktır.
Siyasetin eksenini yaşam biçimleri ve kültürel kimlikler üzerinden yürütülen tartışmalara hapsetmek, sosyal demokrat hareketin toplumsal gücünü sınırlar. Bu tartışmaların içine çekilmek yerine, toplumun ortak sorunlarına, hak ve özgürlük taleplerine, gelir dağılımındaki eşitsizliklere ve adalet arayışına odaklanmak gerekir.
Özgürlükçü adalet anlayışı
Yeni Parti’nin kuruluş kurultayında öne çıkan adalet anlayışı, bu açıdan dikkat çekicidir. Adalet, yalnızca siyasi bir söylem veya seçim dönemlerinde kullanılan bir kavram olarak kalmamalıdır. Çalışma yaşamından eğitime, gelir dağılımından kamu hizmetlerine kadar hayatın bütün alanlarında karşılığını bulmalıdır.
Haksızlık nerede yaşanırsa yaşansın, ona karşı çıkmak vicdani ve demokratik bir sorumluluktur. Özgürlük ise yalnızca düşüncelerin değil, kimliklerin, inançların ve farklı yaşam biçimlerinin de güvence altında olmasıdır.
Kurultay bildirgesinde özgürlük, eşitlik, demokrasi, adalet, emeğin güçlendirilmesi ve adil bölüşümün birlikte ele alınması, çağdaş sosyal demokrat anlayışla örtüşen bir çerçeve sunmaktadır. Böylece muhafazakâr siyasetin uzun yıllardır kullandığı adalet söylemine karşı, özgürlükle bütünleşmiş daha kapsayıcı bir adalet anlayışı geliştirilebilir.
Yeni bir siyaset kültürü mümkün mü?
Yeni Parti’nin kuruluşu, Türkiye’de siyasetin temel eksenlerini değiştirebilecek bir fırsat yaratmaktadır. Ancak bu fırsatın gerçek bir toplumsal dönüşüme dönüşmesi, ortaya konulan ilkelerin hayata geçirilmesine bağlıdır.
Parti içi demokrasi, katılımcılık, liyakat, mali şeffaflık ve hesap verebilirlik önce partinin kendi örgütlenmesinde uygulanmalıdır. Ekonomiden eğitime, adaletten sosyal politikalara kadar her alanda uygulanabilir programlar hazırlanmalı; bu programların kadroları, finansman kaynakları, takvimleri ve ölçülebilir hedefleri toplumla paylaşılmalıdır. Çünkü halk yalnızca eleştiren değil, ülkeyi yönetmeye hazır bir siyasi hareket görmek istemektedir.
Yeni Parti’nin kuruluş kurultayında ortaya konulan yaklaşım, siyasetin yeniden halkla buluşması ve toplumsal katılımın güçlenmesi açısından önemli bir başlangıçtır. Fakat asıl başarı, bu yaklaşımın günlük siyasi işleyişe ve somut politikalara yansımasıyla ölçülecektir.
Yeni Parti, yalnızca iktidarı değiştirmek için kurulmuş bir siyasi örgüt olarak kalmamalıdır. Türkiye’de siyasetin yapılış biçimini, toplumsal dayanaklarını ve temel değerlerini değiştirmeyi hedefleyen bir halk hareketine dönüşmelidir.
LAİK demokrasi, Özgürlükçü SOSYAL ADALET, toplumsal EŞİTLİK, barış içinde birlikte yaşam için DAYANIŞMA anlayışı, yalnızca Yeni Parti için değil, Türkiye’nin demokratik geleceği için de yol gösterici bir düşüncedir.