Güvensizlik Ve Keyfilik

Toplumumuzda giderek derinleşen güven kaybı, yalnızca bireyler arasındaki ilişkileri değil, toplumsal yaşamın bütününü etkileyen önemli bir sorun hâline gelmiştir. Güvensizlik; üretkenliğin azalmasına, işyerlerinde verimliliğin düşmesine, insanlar arasındaki ilişkilerin zayıflamasına ve toplumsal dayanışmanın aşınmasına neden olan başlıca etkenlerden biridir.

Bugün Türkiye'de siyasal, sosyal, ekonomik ve çalışma yaşamının önemli sorunlarından biri, bireylerin birbirlerine karşı duyduğu güven eksikliğidir. Güvensizlik yaygınlaştıkça insanlar birbirlerine kuşkuyla ve önyargıyla yaklaşmakta; karşılıklı ilişkiler zedelenmekte, iletişim ve dayanışma zayıflamaktadır. Bunun sonucunda yalnızca bireysel ilişkiler değil, toplumun ortak yaşam duygusu da zarar görmektedir.

Güvensizlik, zamanla toplumsal bir yıkıma dönüşebilir. İnsanları birbirinden uzaklaştırır, birlikte hareket etme yeteneğini zayıflatır ve toplumun iç enerjisini tüketir. Böyle bir ortamda umutsuzluk, gelecek kaygısı ve yaşamın geleceğine ilişkin belirsizlikler daha da güçlenir.

Oysa güven, insan yaşamının en temel değerlerinden biridir.

Güvenin temelleri çocukluk döneminde ve aile içinde atılır. Çocuk, kendisine gösterilen sevgi, ilgi ve saygıyla güven duygusunu öğrenir. Daha sonra bu duygu okulda, arkadaş çevresinde, çalışma hayatında ve toplumun diğer alanlarında gelişir.

Karşılıklı saygı, paylaşma, yardımlaşma ve dayanışma güvenin temel kaynaklarıdır.

Güvenin olmadığı bir toplumda sağlıklı ilişkiler kurmak ve ortak hedefler doğrultusunda birlikte hareket etmek güçleşir. Güvensizliğin egemen olduğu kurumlarda insanlar birbirlerine destek olmak yerine birbirlerinin önünü kesmeye başlayabilir. Böyle bir ortamda üretim, motivasyon ve çalışma isteği azalır; insanların enerjisi ortak amaçlara değil, kendilerini korumaya yönelir.

Bu nedenle güven yalnızca ahlaki bir değer değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik yaşamın temel koşullarından biridir.

Dürüstlük, verilen sözün yerine getirilmesi, adaletli davranmak, tarafsızlık, bağımsızlık ve sorumluluk duygusu güvenin temelini oluşturur. İnsanlar söyledikleriyle yaptıkları arasında tutarlılık gösterdiklerinde güven güçlenir.

KEYFİLİK

Güvensizliğin önemli nedenlerinden biri de keyfiliktir.

Keyfilik, bireylerin ve kurumların karar ve davranışlarında ortak kuralları, hukuku, etik ilkeleri ve nesnel ölçütleri bir yana bırakarak kişisel anlayış ve çıkarlara göre hareket etmeleridir.

Keyfilik farklı toplumlarda ve farklı kurumlarda değişik biçimlerde ortaya çıkabilir. Bazen küçük bir davranışta, bazen bir yöneticinin tutumunda, bazen de bütün bir yönetim anlayışında kendisini gösterebilir.

Özellikle otoriter kişi ve yönetimlerde keyfilik önemli bir sorun hâline gelebilir. Kuralların kişilere göre değiştiği, aynı davranışın bir kişiye serbest, diğerine yasak olduğu bir ortamda hukuk ve adalet duygusu zedelenir.

Keyfilik, zaman içinde bir virüs gibi bireylerden kurumlara, kurumlardan topluma yayılabilir.

Polisten valiye, muhtardan belediye başkanına; kamu görevlisinden yöneticilere, sağlık çalışanından öğretmene; siyasi partilerden sendikalara, mahalle derneklerinden çeşitli toplumsal örgütlere kadar yaşamın birçok alanında keyfi tutum ve davranışlarla karşılaşmak mümkündür.

Keyfilik yalnızca kamu kurumlarında görülmez. Günlük yaşamda da karşımıza çıkar. Pazarda, işyerinde, trafikte, apartmanda, okulda, aile içinde veya herhangi bir toplumsal ilişkide kuralların kişiye göre değiştirilmesi, keyfiliğin gündelik hayattaki örnekleridir.

Keyfiliğin yaygınlaştığı ortamlarda savurganlık, sorumsuzluk, kayırmacılık, çıkarcılık ve etik dışı davranışların ortaya çıkması kolaylaşır. Zamanla bu davranışlar normalleştirilebilir ve bir yaşam biçimi hâline gelebilir.

Keyfiliğin temelinde kimi zaman çıkarcılık ve kötü niyet, kimi zaman bilgisizlik ve yetersizlik, kimi zaman da aşırı benmerkezcilik bulunabilir. Ancak nedeni ne olursa olsun, sonuç değişmez: Keyfilik hukuka, adalete, güvene ve toplumsal dayanışmaya zarar verir.

HUKUK VE KURALLARIN ÜSTÜNLÜĞÜ

Güven duygusunun gelişebilmesi için insanların hangi koşullarda, hangi kurallara göre yaşayacağını bilmesi gerekir.

Bu nedenle güven ile hukuk arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Kuralların açık ve herkes için geçerli olduğu; kararların kişilere göre değil, hukuka ve nesnel ölçütlere göre alındığı toplumlarda güven duygusunun gelişmesi daha kolaydır.

Buna karşılık kuralların kişilere göre değiştiği, kararların öngörülemediği ve insanların haklarını koruyacaklarına ilişkin güvenlerinin zayıfladığı toplumlarda güvensizlik derinleşir.

Hukuk devleti bu nedenle yalnızca hukuki bir kavram değildir. Aynı zamanda toplumsal güvenin temel güvencelerinden biridir.

İnsanlar devlet kurumlarına, yöneticilere, işyerlerine ve birbirlerine güvenebilmek için adaletin kişiden kişiye değişmediğini bilmek ister.

GÜVEN VE TOPLUMSAL DİYALOG

Son yıllarda siyasal ve toplumsal yaşamda iletişim kopukluğu, karşılıklı güvensizlik ve diyalog eksikliği sıkça tartışılmaktadır.

Oysa toplumların gelişebilmesi için insanların birbirlerini dinlemeleri, farklı düşüncelere saygı göstermeleri ve sorunları konuşarak çözmeye çalışmaları gerekir.

Diyalog, farklı düşüncelerin ortadan kaldırılması değildir.

Tam tersine, farklılıkların çatışmaya dönüşmeden bir arada yaşayabilmesini sağlayan demokratik bir kültürdür.

Karşılıklı saygının olmadığı yerde güven gelişemez. Güvenin olmadığı yerde ise dayanışma ve ortak sorumluluk duygusu zayıflar.

Bu nedenle toplumun sağlıklı gelişebilmesi için yalnızca ekonomik ve siyasal reformlara değil, aynı zamanda güven kültürünün yeniden inşa edilmesine ihtiyaç vardır.

AKIL, BİLİM VE ETİK

Güvensizlik ve keyfilikle mücadele yalnızca yasalarla gerçekleştirilemez.

Hukuki düzenlemelerin yanında eğitim, kültür, etik değerler ve toplumsal sorumluluk bilinci de geliştirilmelidir.

Akıl ve bilimin yol göstericiliği, insanların olaylara önyargılardan uzak ve sorgulayıcı biçimde yaklaşmasını sağlar.

Etik değerler ise bireyin yalnızca kendi çıkarını değil, başkalarının haklarını ve toplumun ortak yararını da gözetmesini sağlar.

Bu nedenle sağlıklı bir toplum; akla, bilime, hukuka, etik değerlere, karşılıklı saygıya, dayanışmaya ve insan onuruna dayanmalıdır. Uygar toplum yalnızca teknolojik olarak gelişmiş toplum değildir.

Uygar toplum, aynı zamanda insanların birbirine güvendiği, hukukun üstün olduğu, farklılıkların saygıyla karşılandığı ve bireyin haklarının güvence altında bulunduğu toplumdur.

Uygar insan olmak da yalnızca bilgi sahibi olmak değildir. Dürüst olmak, sorumluluk taşımak, başkasının hakkına saygı göstermek, verdiği sözü tutmak ve ortak yaşamın kurallarına uymak da uygarlığın temel koşullarıdır.

SONUÇ

Güvensizlik ve keyfilik, toplumun görünmeyen fakat en derin yaralarından biridir.

Güven kaybolduğunda insanlar birbirlerinden uzaklaşır; kurumlara olan inanç zayıflar; üretkenlik, dayanışma ve toplumsal sorumluluk duygusu geriler.

Keyfilik yaygınlaştığında ise hukuk ve adalet duygusu yara alır.

Bu nedenle güvenin yeniden kurulması yalnızca bireylerin değil, ailelerin, okulların, işyerlerinin, kurumların ve devletin ortak sorumluluğudur.

Güven; dürüstlükle başlar, adaletle güçlenir, hukukla güvence altına alınır ve dayanışmayla kalıcı hâle gelir.

Toplum olarak hedefimiz; aklın ve bilimin yol göstericiliğinde, etik değerlere bağlı, hukukun üstünlüğünü esas alan, bireyin hak ve özgürlüklerini güvence altına alan sağlıklı bir toplumsal düzen kurmak olmalıdır.

Çünkü güven olmadan özgürlük, adalet olmadan huzur, hukuk olmadan devlet ve dayanışma olmadan toplum güçlü bir gelecek kuramaz.

Uygar toplum ve uygar insan olmak kolay değildir.

Her değerin olduğu gibi, uygarlığın da bir bedeli vardır.