Bir asrı aşan demokratik deneyime rağmen ülkemizde hâlâ demokrasiden korkan insanlar bulunmaktadır. Üstelik bunların bir bölümü bugünkü mevkilerini demokrasiye borçludur. Demokrasi olmasaydı, kim bilir bugün nerede ve hangi koşullarda bulunacaklardı?

Daha da düşündürücü olan, yolsuzlukla suçlanan bazı belediye başkanlarının iktidar partisine geçmesidir. İnsan ister istemez soruyor: Nerede kaldı ahlak, nerede kaldı namus? Siyasi çıkar uğruna ilkelerinden vazgeçen, özsaygısını yitiren insanların ne kendilerine ne de ülkeye yararları olabilir.

Kendileri demokrasiden yararlandılar, demokratik basamakları kullanarak yükseldiler. Ancak arkalarından gelecek insanların önünü açmak yerine, kendi çıktıkları merdiveni yukarı çektiler. Başkalarının ilerlemesini engellemek için yollarına dikenli teller çektiler.

Oysa geniş halk kitleleri için demokrasi bir umut, bir çare, bir çözüm yolu, bir yenilik ve aydınlıktır. Halkın demokrasiden korkması için bir neden yoktur. Halkın özgürce nefes alabildiği ortam, demokrasinin yaşadığı ortamdır.

Geçmişte şu sözleri söyleyenler oldu:

“Halkımız henüz demokratik olgunluğa ulaşamadı.”

“Biz demokrasiye erken geçtik.”

“Ağa baskısı, başkan baskısı, patron baskısıyla verilen oylarla demokrasi olmaz.”

Bu düşünceleri savunanların çocukları ve torunları bugün de aramızda yaşıyor. Oysa demokrasinin gelişmesi, halkın iradesini küçümsemekle değil, yurttaşların özgür karar verebilmelerini sağlayacak koşulları oluşturmakla mümkündür.Demokrasi korkusu yalnızca devlet yönetiminde görülmez. Siyasi partilerde, bürokraside, üniversitelerde, iş dünyasında ve basında da karşımıza çıkar. Özellikle parti yönetimlerini ele geçirenlerin, demokrasinin kendi kuralları içinde işlemesini istememeleri önemli bir sorundur.Örneğin genel seçimlerde milletvekili aday listeleri hazırlanıp Yüksek Seçim Kuruluna sunulacaktır. Bu süreçte kanun ve parti tüzüğü neyi öngörüyorsa ona uyulmalıdır. Yetkili organların kararları demokratik usullerle alınmalıdır.Laik devletin geleceği konusunda kaygı duyanlar da öncelikle anayasal güvencelere ve hukuk devletine sahip çıkmalıdır. Anayasa hükümleri laik devleti korumaya yetmiyor mu? Demokratik ve laik devletin varlığı bazı kişilerin şahsi güvencesine mi bağlıdır? Hukuka bağlı devlet düzeninden, şahsa bağlı devlet düzenine mi geri dönüyoruz?

Burada bir başka soruyu da sormak gerekiyor: Toplumda yerleşmiş, kökleşmiş demokratik ve laik bir kültür, anlayış ve yaşam biçimi oluşturabildik mi? Anayasal ilkelerin kalıcı olabilmesi, bu ilkelerin toplum tarafından benimsenmesiyle mümkündür.

Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Hepsi aynı sonuca varır: Hukuktan korkmak, demokrasiden korkmaktır. Halkın özgür iradesinden korkmaktır.

Çünkü bazıları doğruyu yalnızca kendilerinin bildiğini düşünür. Onların aklı bütün millete yeter; onların dediği olmalıdır. Anayasanın, hukukun, parti tüzüğünün ve demokratik kuralların ne söylediği ikinci planda kalır.

Peki, demokrasiden korkan bu insanlar demokrasiden daha mı güçlüdür? Demokratik iradenin yerine kendi isteklerini nasıl hâkim kılabiliyorlar?

Aslında güçleri sanıldığı kadar büyük değildir. Önce kendileri korkar, ardından çevrelerindeki insanları korkuturlar. Yetkili organlarda çoğunluğu elde ettiklerinde de çoğunluk kararını kullanarak demokrasiyi sustururlar.

Siyasi partilerin yönetim yapıları da bu açıdan dikkatle değerlendirilmelidir. Belediye başkanlarının, milletvekillerinin ve merkez karar organlarında görev yapan kişilerin parti içindeki konumları, demokratik karar süreçlerini etkileyebilir. Özellikle merkez karar organı üyelerinin önemli bir bölümünün milletvekili aday listelerinde seçilebilir sıralarda yer alması, bu organların bağımsız ve özgür karar almasını zorlaştırabilir. Bir yanlışlıktan veya haksızlıktan yararlananlar, o haksızlığa karşı çıkma gereği duymazlar. Demokrasiyi hiçe sayanların gücü de çoğu zaman buradan gelir.

Bir başka önemli sorun, bazı insanların haklıyla birlikte olmak yerine güçlüyle birlikte olmayı daha avantajlı bulmasıdır.

Haklıdan yana olmak zordur. Emek, cesaret ve fedakârlık ister. Oysa güçlü olanın hizmetine girmek daha kolaydır. Güçlünün gölgesinde kendisine de bir yer bulacağını düşünür. Kusurlar görmezden gelinir, yanlışlar örtülür. Sadakat, yapılan hataların üzerini kapatmak için kullanılır.

Siyasi partilerin, özellikle de iktidar partisinin, toplumun emekçi kesimlerine karşı sorumlulukları vardır. İşçi sınıfı, sendikalar, emeğiyle geçinenler, emekliler ve işsizler ülkenin toplumsal ve ekonomik yaşamının temel unsurlarıdır. Sosyal güvenlik sistemi kapsamında bulunan milyonlarca insanın geçim sıkıntısı yaşadığı bir ülkede, siyasi iktidarın önceliği bu kesimlerin yaşam koşullarını iyileştirmek olmalıdır.

İşçiler çalıştıkları hâlde geçinemiyorsa, emekliler yıllarca verdikleri emeğin karşılığında insanca yaşayabilecek bir gelire sahip değilse, işsizler geleceğe güvenle bakamıyorsa burada ciddi bir sosyal adalet sorunu vardır. Sendikaların özgürce örgütlenmesi, çalışanların haklarını savunabilmesi ve sosyal güvenlik sisteminin insan onuruna uygun biçimde işlemesi demokratik devletin temel sorumlulukları arasındadır.

Demokrasi, yalnızca siyasi iktidarın seçimlerle belirlenmesi değil, aynı zamanda toplumun bütün kesimlerinin hak ve çıkarlarının korunmasıdır. Sosyal adaletin bulunmadığı, emeğin değersizleştirildiği ve insanların geçim kaygısıyla yaşam mücadelesi verdiği bir ortamda demokrasinin toplumsal temelleri de zayıflar.

Bu nedenle bazı insanlar devlete itibar etmektense devlet adamına itibar etmeyi daha güvenli ve yararlı bulurlar. Oysa devletin gücü kişilerin elinde değil, kurumlarında ve hukuk düzeninde olmalıdır. Devlet adamları gelip geçicidir; devletin kurumları ve hukuk düzeni kalıcıdır.

Siyasi yaşamımızda bunun pek çok örneği vardır. Yolsuzlukla suçlanan belediye başkanlarının veya milletvekillerinin siyasi konumları nedeniyle korunması, iddiaların gereği gibi araştırılmaması ve kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin tartışmaların sonuçsuz kalması, toplumun adalet duygusunu zedeler.

Diyanet İşleri Başkanlığına ait paranın faiz ve fonlarda değerlendirilmesine ilişkin tartışmalar da kamu yönetiminde hesap verebilirliğin önemini gösteren örnekler arasında ele alınmalıdır. Kamu görevi yapan hiç kimse, bulunduğu makam veya yöneticilere yakınlığı nedeniyle denetimden muaf tutulamaz.

Kötülük yapanlar sığınacak yer bulursa, kötülüklerle mücadele etmek güçleşir. Siyasi sadakat, ahlaki sorumluluğun ve hukukun önüne geçmemelidir.

Bütün bunlar bize bir gerçeği hatırlatıyor: Hukuk herkese lazımdır. Demokrasi herkese lazımdır.

Gerçek demokrasi, yalnızca güçlülerin iradesini değil; zayıfların, güçsüzlerin, yoksulların ve dezavantajlı kesimlerin haklarını da korur. Hukuk, gücü elinde bulunduranların çıkarlarına göre değişen bir araç olamaz. Güçlünün hukuku değil, herkes için geçerli olan hukuk üstün olmalıdır.

Bir toplumda gücü yeten gücü yetene anlayışı egemen olursa adalet ortadan kalkar. İnsanlar haklarını arayamaz, düşüncelerini özgürce ifade edemez ve korku içinde yaşamaya başlar. Baskı, tehdit ve korku, demokratik toplumun değil, otoriter ve diktatör yönetimlerin yöntemleridir.

Unutulmamalıdır: Bugün başkasının hakkını korumayan, yarın kendi hakkını koruyacak bir hukuk düzeni de bulamaz. Demokrasi ve hukuk, yalnızca başkalarının ihtiyacı değildir; hepimizin ortak güvencesidir.