O anlatıyor, ben dinliyordum. Zincirlerinden boşanmış kelimeler ahenkle sıralanıyordu. Buluşmamızın nedeni, iki arkadaşın buluşmasından biraz daha öteydi; Metropol gazetesi için bir röportaj yapacaktık.
Sıtma ağaçları, sıralanmış dostlar gibiydi. Aralarında yürürken durdum, o da durdu. Yaptığı çalışmaları merak ediyordum. Bu merakımı anlamış olacak ki anlatmaya başladı. Yeniden yürüyüşe geçtiğimizde sesi, sıtma ağaçlarının serinliği gibiydi.
“Ben folklorcuyum, halk bilimciyim,” dedi ve devam etti:
“Halkın ürettiği edebî ve sanatsal değerleri; şairlerin, ozanların hayat hikâyelerini ve eserlerini derleyip yazarım. Türkü hikâyelerini, ağıtları ve varsa bunların gerçek hikâyelerini derleyerek yeniden bugüne taşırım.”
Eğildi, yerden bir sopa aldı. Baston gibi kullanmaya başladı. Ara sıra yere sürüyor, gerimizde derin izler bırakıyordu. Kendisinden biraz daha söz etmesini ister gibi baktım.
“Ben hem bağlama çalar, türkü söylerim hem de şiir yazar, onları müziklendirir, besteler yaparım. Pir Sultan, Karacaoğlan, Dadaloğlu gibi büyük âşıkların şiirlerini besteler, söylerim.
Benim müziklendirdiğim türküleri bazı sanatçılar da albümlerinde seslendirdiler. Aynur Haşhaş’ın Sarhoş, Sonat Bağcan’ın Tefekkür Ettikçe adlı çalışmalarında olduğu gibi.”
Kendisini ifade ederken biraz zorlandığını hissettim. Ben de hemen konuyu değiştirerek bu araştırmaları nerelerde yaptığını sordum.
“Şarkışla, Yıldızeli, Yozgat, Akdağmadeni ve Kayseri’nin Sarıoğlan ilçelerini kapsayan, 105 köyü içine alan Emlek bölgesinde folklor araştırmaları yapıyorum. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Bölümü hocalarıyla da ortak çalışmalar yürütüyorum.
Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Bölümü öğretim üyelerinden Sayın Prof. Dr. Doğan Kaya’nın teşvikiyle, Emlek Fıkraları adlı bir kitap çalışmasına başladık. Fıkraların köylerden toplanıp derlenmesini ben yapıyorum.
Ayrıca Danişmendliler adında bir tarih kitabı yazmaya başladım. Şu sıralar yoğun olarak onun üzerinde çalışıyorum,” dedi.
Böylece yeni bir çalışmasını daha öğrenmiş olduk.
Ben bir de şunu merak ettim: Bu aralar hangi kitapları okuyordu?
“Önümde yerli ve yabancı tarih kitapları var. Her gün onlarla boğuşuyorum,” dedi. Harıl harıl okumak, onun için âdeta boğulmak demekti.
“İranlı Oxford Üniversitesi hocası Ferhad Daftari’nin İsmaililer adlı kitabı var. Rus yazar Gordlevski’nin Selçuklu Devleti kitabı ve yerli yazarların tarih kitapları da var,” dedi.
Neleri yapabileceğini kendimden biliyordum. E, dedim ya, tanıyorum. Peki, Yusuf'a neleri yaptıramazsınız? Bunu bilmek için sormanız gerekiyor. Ben de sizler adına sorayım, dedim; tam o sırada güneş yüzümüze dokunuyordu.
“Bana insani olmayan hiçbir şeyi yaptıramazsınız. İstemediğim, sevmediğim şeyleri yapmam. Din ve mezhepçilik, ırkçılık, iktidar yağcılığı, devlet ve millet övücülüğü gibi soyut işler bana aykırıdır, yabancıdır.”
Küçük bir not düşeyim:
Yusuf, 1960 yılında Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Kaymak köyünde doğdu. İlkokulu köyünde okudu. 1973 yılından sonra Adana'ya geldi. Ortaokul okumak için geldiğini söyledi. Öğrenim gördüğü yıllarda kendisini sol siyasi hareketlerin içinde buldu.
Şimdi geçmiş değerlerle, halk kültürüyle, tarihle ve doğayla ilgileniyor.
Çevreci bir yanı da var. Mahallesindeki komşuların bahçelerinde ve belediyeye ait parklarda bulunan ağaçları aşılıyor, fidan dikiyor, budama yapıyor. Üstelik bunların hiçbirini ücret talep etmeden gerçekleştiriyor.
Bana bakarak şöyle diyor:
“Yusuf, yönünü haksızdan, arsızdan, hırsızdan ve sağcıdan yana tövbe billah dönmez.”
Bunu neden özellikle vurgulayarak söylediğini tam bilemedim. Ama sanırım şu sıralar dönenlerin çoğalmaya başlamasından dolayıdır. Çıkarları uğruna dönen dönene… Böyle bir dönem yaşıyoruz ya!
Barajın kapakları açılmıştı. Seyhan, bu tarafta nazlı nazlı akarken, diğer tarafta coşkulu ve köpürerek kayaları aşıyordu.
Neden çağımızın müziği olan klasik müziğe değil de feodalitenin müziği olan türkülere yöneldiğini merak ediyordum. Türküyle bir insan, toplumu yeni bir topluma taşıyabilir miydi? En çok merak ettiğim buydu.
“Bir coğrafyada ne yetişirse o bölgenin insanı da o bitkiyi eker ve ondan faydalanır. Ben de Anadolu'nun bir dağ köyünde, anamdan dinlediğim türkülerle büyüdüm ve o kültürü aldım.
Klasik Batı müziği, gelişmiş Batı toplumlarının çok değerli, çok sesli bir müzik dalıdır. Bizim topraklarımızda yetişmediği için onu yeterince tanıyamadık. Klasik müzikle aramızın hâliyle açık olduğunu söyleyebilirim. Oysa severek dinlediğim bir müzik tarzıdır.
‘Delikli demir çıktı, mertlik bozuldu,’ der Köroğlu.
Doğal ve samimi bir yaşamın yerine, yapay zekâ gibi doğal olmayan bir yaşam biçimi geldi. Sistem, her şeyi basitleştirip yapay hâle getirdi, getirmeye de devam ediyor. Sadece klasik müzikten değil, insanı korkutan her türlü müzikten de uzak tutuyor. Sanırım gerçek anlamda klasik müzikle tanışmamız için daha zamana ihtiyacımız var.”
Bir de konuşmak istediğim başka bir konu vardı.
Türkülerde aşk teması çok işleniyor. Sonu zindanla, ölümle biten aşklar… Bu aşklar neden artık yaşanmıyor? Burada ölümlü aşklar yaşanmasını istediğimden değil elbette. Sezen gibi, “Aşk için ölmeli, aşk o zaman aşk,” diyenlerden de değilim.
“Eskiden kapalı toplumlarda yaşayan insanlar kadına ve kadın bedenine açtı,” diyor. O sırada yanımızdan geçen iki kadının varlığını hissediyor ama aldırmadan konuşmasına devam ediyor:
“Evlenene kadar kadın bedeni görmeyen insanlar vardı. Bu durum, o insanlarda büyük bir duygu ve özlem boşluğu yaratıyordu. Bugün o açlık ve yokluk ortadan kalktı. Bugünün insanı için kadında da erkekte de bir zamanlar yaşanan yokluk, bolluğa dönüştü.
Aşk ve özlem ortadan kalkınca o derin aşklar da yok oldu. Tabii her çağ, kendisine benzeyen aşklar ve kültürler üretiyor.”
Soracak çok şeyim olduğunu biliyordum. Verecek çok yanıtı da vardı. Ama bu kadarla yetinelim dercesine ona baktım. Nehrin koşu yolunda adımlarımızı hızlandırdık.
