‘Dikilecek yeri kalmamış diyorum, ne olur bir hafta daha idare etsin’ diye yalvarıyorlar. Ne yapsın ki, çoğunun yeni ayakkabı alacak parası yok. Hatta ayakkabısını diktirecek parası bile bulunmuyor. Ne yapalım, elimizden geldiğince ayakkabılarını yapıyoruz” dedi.
YOKSUL TAMİRE, ZENGİN BAKIMA GETİRİYOR
Mustafa Kızılkaya, Gazetemiz yazarı Melahat Karataş’a açıklamalarda bulundu. Müşteri profilinin ekonomik durumuna göre değiştiğini anlatan Kızılkaya, köylülerin, emeklilerin ve asgari ücretlilerin çoğunlukla ayakkabı tamiri için geldiğini, maddi durumu iyi olan müşterilerin ise ayakkabı bakımı ve temizliği yaptırdığını söyledi.
Kızılkaya, “Köylüler, emekliler ve asgari ücretliler ayakkabılarını tamire getiriyor. Bunun nedeni yoksulluk. Zengin müşteriler ise ayakkabılarını bakıma getiriyor. Özel temizlik sularıyla, eldiven giyerek temizliyoruz. Onlar ayakkabılarını özel kutularında getiriyor, gariban vatandaşımız ise ayakkabısını altı çamurlu şekilde getiriyor. Herkesin imkânı farklı” ifadelerini kullandı.
GEÇİM SIKINTISI…
Eskiden ayakkabıların defalarca tamir edilerek kullanıldığını, günümüzde ise ekonomik sıkıntıların vatandaşları yeniden ayakkabı tamirine yönelttiğini anlatan Mustafa Kızılkaya, küçük esnafın da artan maliyetler karşısında ayakta kalmakta zorlandığını dile getirdi. Kızılkaya, yarım asrı aşan meslek hayatında değişen ekonomik koşulları ve vatandaşların yaşadığı geçim sıkıntısını anlattı.
51 YILLIK MESLEK HAYATI
1964 doğumlu, 62 yaşındaki Mustafa Kızılkaya, 1975 yılında henüz çocuk yaşlardayken ayakkabıcılık mesleğine adım attı. Ceyhan'ın Dokuztekne köyünden olan Yörük bir ailenin çocuğu Kızılkaya'nın meslek hikâyesi, ailesinin geçim mücadelesiyle başladı.
1960'lı yıllarda yoksul olan ailesi, fabrikada çalışmak amacıyla Ceyhan'dan Adana'ya göç etti. Ancak babasının fabrikada çalışamaması üzerine Orhan Kemal Bulvarı üzerinde bir ayakkabı tamir dükkânı açıldı. Mustafa Kızılkaya da burada mesleği öğrenerek hayatını ayakkabı tamirciliğine adadı.
“BİR AYAKKABISI OLANLAR HER HAFTA GELİYOR”
Geçmişte insanların genellikle bir çift ayakkabıyla yaşamını sürdürdüğünü belirten Kızılkaya, o dönemlerde yırtılan ayakkabıların atılmadığını, dikilerek ve yama yapılarak yeniden kullanıldığını söyledi.
Bugün de ekonomik sıkıntı yaşayan vatandaşların benzer bir mücadele verdiğini ifade eden Kızılkaya, şunları söyledi:
“Eskiden bir insanın bir ayakkabısı vardı. Ayakkabılar tamir edilir, dikilir, yama yapılırdı. 'Yamalı giymek ayıp değil, yırtık giymek ayıp' derlerdi. Bugün de çoğunlukla yoksul kesimden vatandaşlarımız geliyor. Bir ayakkabısı olan insanlar her hafta tamire geliyor. Yoksulluk darboğazındalar. Çocuğunun, eşinin ayakkabısını getiriyorlar. Dikilecek yeri kalmamış diyorum. 'Ne olur bir şey yap, bir hafta daha idare etsin' diye rica ediyorlar.”
“AKARYAKITA GELEN ZAM AYAKKABI TAMİRİNE DE YANSIYOR”
Ayakkabı tamirinde kullanılan malzemelerin maliyetinin sürekli arttığını belirten Kızılkaya, akaryakıt zamlarının sektörü doğrudan etkilediğini vurguladı.
Topuk lastiği, yapıştırıcı, taban ve diğer tamir malzemelerinin fiyatlarının yükseldiğini kaydeden Kızılkaya, ürünlerin uzaktan gelmesi nedeniyle nakliye giderlerinin de maliyetleri artırdığını ifade etti.
Kızılkaya, “Tamir pahalı. Akaryakıt pahalı olunca her şey pahalanıyor. Topuk lastiği, bali, tabanlar ve kullandığımız bütün malzemeler petrolden yapıldığı için akaryakıttan etkileniyor. Ürünler uzaktan geliyor, üzerine nakliye ücreti biniyor. Her akaryakıt zammında malzemelerin fiyatı da artıyor. Girdi maliyetlerimiz çok yüksek. Her gün zam olur mu? Yetkililer buna bir çare bulmalı. Akaryakıt başta olmak üzere her şeye gelen zam, ayakkabı tamircisine kadar yansıyor” diye konuştu.
“BENİM YAPTIĞIM AYAKKABIYI 12 BİN LİRAYA SATIYORLAR”
Piyasadaki ayakkabı fiyatlarının yüksekliğine de dikkat çeken Kızılkaya, bazı ürünlerin kalitesiz ve hatalı üretildiğini savundu. Marka ve reklam gücünün fiyatlar üzerinde etkili olduğunu belirten Kızılkaya, küçük esnafın büyük şirketlerle rekabet etmekte zorlandığını dile getirdi.
Kızılkaya, “Ayakkabı da pahalı. Üstelik piyasada hatalı üretim çok. Ayakkabı yapmış, isim satıyor, marka satıyor. Benim bin TL’ye yaptığım ayakkabının aynısını 12 bin liraya satıyorlar. Küçük esnaf pahalıya alıp pahalıya satamıyor. Şirketlerin, holdinglerin reklam imkânları çok fazla. Bizim öyle imkânlarımız yok” dedi.
“BİR İŞÇİ DAHA ÇALIŞTIRMAK MÜMKÜN DEĞİL”
Meslekte 32 yıllık esnaf olduğunu belirten Kızılkaya, küçük işletmelerin artan kira, vergi ve malzeme giderleri nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşadığını söyledi. Bir işçi daha çalıştırmanın mümkün olmadığını, mevcut dükkânın kirasını ödemekte bile zorlandıklarını ifade eden Kızılkaya, KDV uygulamasının da küçük esnafın kazancını olumsuz etkilediğini belirtti.
DENETİMLER ARTIRILMALI
Denetimlerin artırılması gerektiğini savunan Kızılkaya, “Küçük esnaf pahalıya alıp pahalıya satamıyor. Bir işçi daha çalıştırmak mümkün değil. Kira ödemekte zorlanıyoruz. Biz KDV ile ürün alıp satıp kâr edemiyoruz. Denetimler artırılmalı” diye konuştu.
“KÖŞKERLER OLMASA YOKSULLAR NE YAPACAK?”
Ayakkabı tamirciliğinin özellikle dar gelirli vatandaşlar için vazgeçilmez bir meslek olduğunu vurgulayan Mustafa Kızılkaya, köşgerlerin toplumsal önemine dikkat çekti.
Kızılkaya, “Köşgerler olmasa yoksullar ne yapacak? Zenginlerin kapısında dilenci olacaklar. Bize de ayakkabı diye yalvaracaklar. Kendi imkânlarıyla yapmaya çalışacaklar ama yapamazlar. Biz de elimizden geldiğince yardımcı olmaya çalışıyoruz” ifadelerine yer verdi.
