ADD’nin kuruluş sürecinden Köy Enstitülerinin Türkiye’nin aydınlanma tarihindeki yerine, Cumhuriyet devrimlerine yönelik saldırılardan derneğin bugün yaşadığı sorunlara kadar birçok konuda değerlendirmelerde bulunan Kayadan, gençlere sahip çıkılması ve Cumhuriyet değerlerinin gelecek kuşaklara aktarılması gerektiğini vurguladı.
Atatürkçü Düşünce Derneği (ADD) Adana Şube Başkanı İsa Kayadan, Metropol TV’de gazeteci Melahat Karataş’ın sunduğu canlı yayında derneğin kuruluş sürecini, Türkiye’nin yakın tarihindeki önemli dönüm noktalarını ve Köy Enstitülerinin eğitim sistemindeki yerini anlattı.
Cumhuriyet’in ilan edildiği dönemin toplumsal ve ekonomik koşullarına dikkat çeken Kayadan, özellikle eğitim alanında yaşanan sorunların büyüklüğünü ortaya koyarak Köy Enstitülerinin hangi ihtiyaçlardan doğduğunu değerlendirdi.
“KÖY ENSTİTÜLERİ AYDINLANMANIN ÖNÜNÜ AÇTI”
Milli Mücadele sonrasında Türkiye’nin son derece ağır koşullarla karşı karşıya olduğunu belirten Kayadan, o dönemde yaklaşık 40 bin köyün bulunduğunu, bunların 37 bininde okul olmadığını ifade etti. Okuryazarlık oranlarının da oldukça düşük olduğunu dile getiren Kayadan, erkeklerde okuryazarlığın yüzde 10, kadınlarda ise binde 4 seviyesinde bulunduğunu söyledi.
Sağlık koşullarının yetersizliğine, salgın hastalıklara, yüksek çocuk ve anne ölümlerine, savaşın yol açtığı yıkıma dikkat çeken Kayadan, 120 binin üzerinde evin yandığı bir ülkede yeniden yapılanmanın büyük bir mücadele gerektirdiğini belirtti.
Bu koşullarda İsmail Hakkı Tonguç ve Hasan Âli Yücel'in öncülüğünde Köy Enstitülerinin hayata geçirildiğini anlatan Kayadan, eğitim modelinin yalnızca öğretmen yetiştirmekle sınırlı kalmadığını, köylerde topyekûn bir aydınlanma hareketi başlattığını ifade etti.
Köy Enstitülerinde öğrencilerin kendi okullarını inşa ettiğini, üretimin ve eğitimin bir arada yürütüldüğünü belirten Kayadan, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Oranın öğrencileri ve öğretmenleri kendi okullarını kurarak aydınlandılar. Dünya klasikleri okundu, enstrümanların birinci kaynağından eğitim alındı. Âşık Veysel öğrencilere eğitim verdi. Ziraatçılar aşılamayı öğretti. Çocuklar toprağı işlemeyi, bitkileri daha iyi yetiştirmeyi öğrendi. Bu, yalnızca bir eğitim modeli değil, aynı zamanda bir toplumsal kalkınma hareketiydi.”
Köy Enstitülerinin zamanla çeşitli gerekçeler öne sürülerek hedef alındığını kaydeden Kayadan, özellikle kız ve erkek öğrencilerin bir arada eğitim görmesi üzerinden yürütülen tartışmalarla kurumların yıpratıldığını söyledi.
Köy Enstitülerinin kapatılmasını Cumhuriyet'in eğitim ve aydınlanma mücadelesi açısından büyük bir kayıp olarak değerlendiren Kayadan, “Köy Enstitülerinin kapatılması Cumhuriyetin şah damarının kesilmesi anlamına geliyordu. Karşı devrime korkunç bir ödün verildi. Bugün artık geçmişte yaşananları değerlendirirken yeni dönemde ne yapılması gerektiğine bakmalıyız. O model dünyaya örnek olabilecek nitelikteydi” dedi.
“CUMHURİYET DEVRİMCİLERİNE YÖNELİK SALDIRILAR UNUTULMAMALI”
ADD'nin kuruluş sürecine de değinen İsa Kayadan, derneğin Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da başlattığı Milli Mücadele'nin 70. yıl dönümünde, 1989 yılında kurulduğunu belirtti.
Derneğin kuruluşunda Ordinaryüs Profesör Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Profesör Muammer Aksoy ve Profesör Bahriye Üçok gibi önemli isimlerin öncülük ettiğini ifade eden Kayadan, kuruluşun ardından Cumhuriyet değerlerini savunan isimlere yönelik saldırıların yaşandığını söyledi.
ADD'nin kurucu Genel Başkanı Muammer Aksoy'un kısa süre sonra suikasta uğradığını hatırlatan Kayadan, Türkiye'nin ilk kadın ilahiyat profesörü Bahriye Üçok'un da karanlık güçlerin saldırısı sonucu yaşamını yitirdiğini dile getirdi.
Bahriye Üçok'un laik eğitim ve kadın hakları konusunda önemli bir mücadele verdiğini belirten Kayadan, Üçok'un kadınların örtünme tercihine ilişkin görüşlerini de hatırlatarak, “Kadının örtüsü kendisinin namus örtüsüdür” anlayışını savunduğunu ifade etti.
Kültür Bakanlığı da yapmış olan akademisyen Ahmet Taner Kışlalı'nın da saldırılar sonucu hayatını kaybettiğini belirten Kayadan, Kışlalı'nın ADD Genel Başkanlığı görevinde de bulunduğunu hatırlattı.
Cumhuriyet değerlerini savunan aydınlara yönelik saldırıların yalnızca bu isimlerle sınırlı olmadığını vurgulayan Kayadan, Uğur Mumcu, Necip Hablemitoğlu ve Turan Dursun gibi isimlerin de Türkiye'nin aydınlanma mücadelesinde unutulmayacak kayıplar olduğunu söyledi.
Kayadan, “Cumhuriyet devrimcilerine yönelik saldırılar saymakla bitmez. Uğur Mumcu'dan Hablemitoğlu'na, Turan Dursun'a kadar çok acı kayıplar yaşadık. Devrim şehitleri onurumuzdur. Onların emanetlerini yaşatacağız” diye konuştu.
“ADD, CUMHURİYET KAZANIMLARINI KORUMAK İÇİN KURULDU”
Derneğin kuruluş döneminin siyasi ve toplumsal atmosferini de değerlendiren Kayadan, 1980 askeri darbesinin ardından şekilci bir Atatürkçülük anlayışının öne çıkarıldığını, buna karşılık Cumhuriyet'in temel kazanımlarını hedef alan gelişmelerin yaşandığını savundu.
Özelleştirmeler, kadın haklarına yönelik saldırılar ve eğitim sistemindeki gerici müdahalelerin Cumhuriyet kazanımlarını geriye götürdüğünü belirten Kayadan, ADD'nin bu gelişmelere karşı ortak bir sorumluluk anlayışıyla kurulduğunu ifade etti.
Adana'da derneğin 1993 yılında faaliyetlerine başladığını aktaran Kayadan, Cumhuriyet değerlerini savunan isimlerin duruşları ve mücadeleleri nedeniyle hedef haline getirildiğini söyledi.
“HİÇBİR FONDAN DESTEK ALMADAN AYAKTA DURUYORUZ”
ADD'nin ekonomik yapısı ve faaliyetlerini sürdürürken karşılaştığı zorluklara da değinen Kayadan, derneğin herhangi bir fondan destek almadan, üyelerinin aidatları ve gönüllü katkılarıyla çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.
Derneğin yıllık üye aidatının 48 lira olduğunu açıklayan Kayadan, ADD'nin bir demokratik kitle örgütü olarak demokrasi mücadelesi verdiğini ve bu mücadele sırasında ağır bedeller ödediğini ifade etti.
Geçmişte FETÖ yapılanması ve ABD emperyalizmiyle bağlantılı olduğunu savunduğu çevrelerin derneği itibarsızlaştırmaya çalıştığını dile getiren Kayadan, dönemin ADD Genel Başkanı, emekli Jandarma Genel Komutanı Şener Eruygur'un da bu süreçte hedef alındığını söyledi.
Eruygur'un askeri lojmandan alınarak yargılandığı süreci hatırlatan Kayadan, yaşananların bir kumpas olduğunun daha sonra adli süreçlerle ortaya çıktığını savundu. Derneğin belgelerine el konulduğunu, üyeler üzerinde baskı oluşturulduğunu ve zor bir dönemden geçtiklerini belirten Kayadan, Eruygur'un da bu süreçte örtülü bir cinayetin kurbanı olduğunu düşündüklerini ifade etti.
“EN BÜYÜK İHTİYACIMIZ GENÇLERE BURS VE MEKÂN”
ADD'nin geleceğe yönelik hedeflerine ve ihtiyaçlarına da değinen İsa Kayadan, özellikle gençlerin Cumhuriyet değerleri doğrultusunda yetişmesinin önemine dikkat çekti.
Gençlere burs imkânı sağlamanın derneğin öncelikleri arasında bulunduğunu belirten Kayadan, ayrıca derneğin faaliyetlerini daha güçlü sürdürebilmesi için mekân sorununun çözülmesi gerektiğini söyledi.
Kayadan, gençlerin karanlık, baskıcı ve gerici olarak nitelendirdiği anlayışların etkisine bırakılmaması gerektiğini belirterek, vatandaşlara derneğe destek çağrısında bulundu.
“Bir tek deniz yıldızını kurtarmak adına bile mücadele etmek gerekiyor. Gençleri karanlık, yoz ve baskıcı güçlere teslim etmeme noktasında ADD olarak sorumluluk taşıyoruz. Derneğimizin havuzuna gönlünüzden ve bütçenizden ne kopuyorsa destek olun. En büyük ihtiyacımız gençlere burs sağlamak. Bir de mekân sorunumuz var. Bu sorun da çözülürse çok daha güçlü yürürüz” ifadelerini kullandı.
“ÇYDD VE EMEK MÜCADELESİ VEREN KURUMLARLA YAN YANAYIZ”
Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nin çalışmalarına da değinen Kayadan, Türkan Saylan'ın bilim ve emek temelli mücadelesinin önemine dikkat çekti. Özellikle kız çocuklarının eğitimine yönelik burs çalışmalarının değerli olduğunu belirten Kayadan, ADD olarak eğitim ve emek mücadelesi veren kurumlarla dayanışma içerisinde olduklarını söyledi.
Emekli subay dernekleri ve işçi sendikalarıyla bir araya geldiklerini aktaran Kayadan, Cumhuriyet değerlerini savunan bütün kesimlerle ortak mücadele yürütmeye açık olduklarını ifade etti.
ADD'nin kapılarının herkese açık olduğunu vurgulayan Kayadan, “Bizim kapımız açık. Burası Atatürk'ün evidir” sözleriyle konuşmasını tamamladı.
