Eskişehirli olduğunu, ilk öğrenimini orada tamamladığını, ancak daha sonra yönünü felsefeye çevirdiğini öğrendik. Coğrafyanın kader olduğuna, insanın kaderine sığınmak zorunda kaldığına inanmıyordu. Ona göre insan kendi yolunu çizebilirdi. O da yolunu felsefeden yana çevirdi.
Bu yöneliş, bir süre sonra onu yazmaya götürdü. Yazmaktan da hiç vazgeçmedi, hiç şikâyet etmedi. Yazdıkça kendini buldu; bununla da kalmadı, kendini çoğalttı. Dergilerde makaleler yayımladı. Bununla yetinmedi, kitaplar yazdı. Çok yazdı, çok okudu. Her okumasında biraz daha yenilendi, kendini yeniden keşfetti.
Yayımlanmış eserlerine baktığımda, isimlerinin bile insanı okumaya davet edecek kadar etkileyici olduğunu gördüm:
Sessiz Ruhlar Senfonisi, Şimdi Biz Eski Bir Masalız, Aşk Anarşisttir, Zaman Bizden Eskiydi, Geçtiğin Yollar Benim, Aşk-ı Nisvan, Babil'de Sürgün, Bektaşın Sırrı, Kabil'in Gecesi, Ezber Bozan Kadınlar, Silvan'da Ağıt...

Ezber bozan bir kadın olarak hayatımıza girmekle kalmadı; her cümlesiyle hayatımızda iz bırakan dokunuşlar yaptı.
Politik duruşunu da hiçbir zaman saklamadı. Aksine, düşüncelerini gizlemeye karşı çıkan, bu konuda tavizsiz bir tavır sergileyen bir aydın oldu. Yazdı, konuştu, düşüncelerini açıkça dile getirdi. Politikayı politikacılara bırakılamayacak kadar ciddi bir mesele olarak gördü.

Ona göre halkın politik bir duruşu varsa edebiyatçının, sanatçının da olmalıydı. Bunun saklanamayacak kadar önemli olduğunu savundu. Hatta bu konudaki tepkisini, “Utanılacak şeyler saklanır” sözleriyle dile getirdi. Biliyordu ki her aklı başında aydın gibi, politika yalnızca politikacılara bırakılırsa o politikacılar da bizim tepemizde keyif sürerlerdi.
Cennet Bilek'e ulaştığımızda bu fırsatı daha da anlamlı bir buluşmaya dönüştürmek istedik. Sormak, öğrenmek ve duymak istediğimiz o kadar çok şey vardı ki... Bunların bir kısmını kendisiyle konuşabileceğimizi söyledik, sorularımızı yönelttik. O da mütevazılığından hiç ödün vermeden, içtenlikle yanıtladı.
Yazmaya nasıl başladığını, onu yazmaya bu derece güçlü biçimde iten nedenleri, şiire giden yolunu bilmek istiyorduk. Her okuru gibi biz de merak ediyorduk. Anlattı, biz de onu güzelce dinledik.
“Yazma yolculuğumdan söz ediyorsanız, biraz trajik bir yolculuğun sonunda gerçekleşti diyebilirim. Kayıptan sonra çoğu insan, hiç bitmeyen kronik bir yasa gömülür ve nasıl iyileşeceğini bilemez. Sanırım bunun en büyük sebebi, yaşarken sahip olduklarımızın farkına varamamamız. Ben de iyileşme ve yas sürecimi yazıyla, yani edebiyatla tamamlamaya çalıştım diyebilirim.”
Kayıplar, yitirmeler, bir daha görmemecesine çekip gitmeler... Ne olabilirdi ki aşktan başka? Durgunluğundan, yitirdiğini aramak istercesine uzaklara dalışından, bu kaybın derinlerine inmek istemediğini anladık. Biz de başka bir konuya geçtik.
Her insanın uzlaşmaz çelişkileri vardı. Peki, bir yazı emekçisinin çelişkileri neler olabilirdi? Kimlerle, nelerleydi bu çelişkiler? Sorduk.
“Olmasın isterdim ama maalesef var. Mesela ırkçılık ve ırkçılarla asla uzlaşmaz çelişkilerim var. Çocuğa, kadına, doğaya, hayvana şiddet uygulayanlarla uzlaşmaz çelişkilerim var. Sistemle, sistemin politikacılarıyla ve doğayla da var.”
Peki, bu çelişkileri edebiyat ve sanat aracılığıyla ortadan kaldırabiliyor muydu?
“Edebiyatın ve sanatın gücüne inanıyorum. Gerek romanlarımda gerekse şiirlerimde barış, seküler düşünce ve doğayla ilgili temaları işliyorum. Mitolojiden de yararlanıyorum. Ancak yukarıda saydığım çelişkileri ülkemizde ortadan kaldırmak mümkün değilmiş gibi görünüyor. Böyle görünse de insanla sistem arasındaki uzlaşmaz çelişkileri ortadan kaldırmak mümkün. Bunun için ipleri politikacıların elinden almamız gerekiyor.”
Sanırım burada devreye sevgi giriyordu. Bu çelişkileri sevgiyle aşabileceğimize inanarak, ondaki sevginin ve aşkın karşılığını duymak istedik.
“Benim hayat felsefem, sevginin her şeye çare olduğudur. Aşk konusunda ise Shakespeare gibi düşünüyorum: ‘Aşkın gözü kördür.’ Bir de bela olduğunu ekleyebiliriz.”
Kısa ve öz. Peki, şiir neydi?
“Şiir benim için nefes almaktır ve insan ruhuna dokunabilme sanatıdır.”
Net yanıtlarla ilerleyen söyleşide, şu sıralar hangi kitabı okuduğunu merak etmeye başladık. Sanırım duymak istediğimiz, bir kitabın adını söylemesiydi. Sorduk, yanıtladı:
“Şu an masamın üzerinde onlarca psikoloji ve felsefe kitabı var. (Anlamış gibiydi.) Duymak istediğin kendi kitaplarınsa, henüz edinmedim ama aklımda. Kaynak kitap olarak her gün birinden yararlanıyorum. Ancak bitirmek üzere olduğum bir kitap var: Ahmet Altan’ın O Yıl romanı. Tarihî bir roman ve ülkemizin trajik bir dönemini belgeliyor. Okudukça çok acı çekiyorum.”
Yazardan söz etmişken, Türkiye edebiyatı hakkında ne düşündüğünü sormadan edemezdik.
“Türkiye’de her şeyde olduğu gibi sanat ve edebiyat da maalesef egemenlerin tekelinde. Herkes kendi ideolojisinden olan kişiyi yazar, şair ya da sanatçı olarak değerlendiriyor. Etkinlikler ve festivaller de bu temelde gerçekleşiyor. Mesela belediyeler kitap fuarları, şiir festivalleri düzenliyor ama yıllardır aynı kişiler davet ediliyor; farklılıklara asla yer verilmiyor. Doğru düzgün bir edebiyatçılar derneği yok. PEN derseniz, yine aynı kişilerin tekelinde dönüp duruyor. Yani anlayacağınız, Türkiye’nin ekonomik ve politik durumu gibi diyebilirim.”
Demek ki burada anlamam gereken tek şey, her şeyi olduğu gibi sanatı ve edebiyatı da belirleyen şeyin ekonomi olduğuydu. Ekonomi, insanın sınırlarını çiziyordu. Düşük ücretler, işsizlik ve pahalılık insanları eve kapatıyor; eve kapanan insan yalnızlaşıyordu. Üreten yazar da odasına kapanarak eserini ortaya koyuyordu. Bu durumda sormak istedim: Yazarlık yalnızlaşmayla mı başlıyordu? Ya da şöyle soralım: Edebiyat yalnızlığın ürünü müydü?
“Yalnızlığın değil, trajedilerin ürünü olduğunu düşünüyorum. Yalnızlığın ürünü olsaydı, milyonlarca insan ruhen ve bedenen yalnız. Öyle olsa hepsi yazar olurdu.”
Ama her insanın hayatının bir döneminde şiir yazmışlığı vardır, dedik. Bu soruyu bekliyormuş gibi hemen yanıtladı:
“Onlar şiir yazmış. Her şiir yazana şair mi diyeceğiz?”
Dedi ve sustu.
Bizim susuşumuzda, “Bir şey daha sorabilir miyiz?” iması vardı. O da susuşunda bekliyordu.
İşçinin bu sistemde emeğine, ürününe yabancılaştığını söylüyoruz. Peki, bir yazar, bir yazı emekçisi olarak siz de emeğinize, yani eserlerinize yabancılaşıyor musunuz? Kitaplarınız yayımlandıktan sonra onlara yabancılaştığınızı hissettiniz mi?
“Yazdığım hiçbir eserime yabancılaşmadım. Kendimi bu topluma nasıl yabancı hissedebilirim ki? Bu toplumla beraber yaşıyorum ve bütün duyduğum çelişkilere, bazen öfkelenmeme rağmen, bu ülkenin insanlarını seviyorum. Ama ‘Şunu şöyle yazsaydım daha iyi olurmuş’ dediğim oldu, evet.
Eserlerim bu ülkenin trajedileri, öfkeleri ve sevinçleri. Bu ülkede yazılacak o kadar çok olay var ki hangisini yazacağımızı bilemiyorum.”
Bu kez, “Bu kadar yeter mi?” der gibi sustu. Kaybettiğini bekler gibi sustu; yeni bir aşka adım atacakmış gibi, yeni bir romana başlayacakmış gibi...




