Dijital ödeme yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcıların yöntemlerinde de önemli değişiklikler yaşanıyor. Nakit kullanımının azalması, kredi kartı ve IBAN üzerinden gerçekleştirilen para transferlerinin artması, siber suçluların bu alanlara yönelmesine neden oluyor.

Sosyal medya hesapları, sahte internet siteleri, telefon görüşmeleri ve kısa mesajlar üzerinden yapılan dolandırıcılık girişimleri giderek daha profesyonel bir görünüm kazanırken, vatandaşların özellikle acele ettirilerek işlem yapmaya zorlandığı belirtiliyor.

“Son derece organize şekilde çalışıyorlar”

Konuyla ilgili İHA muhabirine konuşan Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi, Bilgi Güvenliği Teknolojisi Bölümü'nden Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Kızılay, nakit kullanımının azalmasıyla birlikte kredi kartı veya IBAN ile para transferi işlemlerinin arttığını söyleyerek, “Bunu fırsat bilen dolandırıcılar insanların acele kazanma ve kaybetme duygularını istismar ediyor. Kurbanları panik oluşturarak hızlı işlem yapmaya zorluyorlar. Bankaların kullandığı SMS ve uygulama bildirimlerine dayalı onay mekanizmaları var. Telefondaki kişi sizden SMS şifresi istiyorsa veya işlemin çok acil olduğunu söylüyorsa bu durum büyük bir risktir. Genellikle yaşlı veya teknolojiye uzak vatandaşlarımızı hedefliyorlar. Son derece organize şekilde sizi ürün uzmanına veya yatırım uzmanına aktardıklarını söyleyip profesyonel bir görünüm vererek dolandırmaya çalışıyorlar” şeklinde konuştu.

“Telefon kapatılmalı”

Dolandırıcının fark edilmesi halinde vakit kaybetmeden telefonun kapatılması gerektiğini ifade eden Kızılay, “Panik yapmadan proaktif ve çok hızlı davranmanız gerekir. Durumu konuşma sırasında fark ettiğiniz an telefonu direkt dolandırıcının yüzüne kapatın. Cihazınıza erişim riskine karşı telefonunuzun mobil internetini derhal kapatın. Hemen bankanızın resmi müşteri hizmetlerini arayarak kredi kartlarınızı hesaplarınızı ve mobil bankacılık işlemlerinizi bloke ettirin. Banka işlemlerinden hemen sonra polis ihbar hattını arayarak durumu bildirin” dedi.

Kızılay, özellikle dolandırıcılık girişiminin fark edildiği anda iletişimin kesilmesinin ve ardından banka ile güvenlik birimlerinin hızlı şekilde bilgilendirilmesinin önemine dikkat çekti.

Yapay zeka dolandırıcılık yöntemlerini değiştirdi

Yapay zekâ teknolojilerindeki gelişmelerin dolandırıcıların kullandığı yöntemlere yeni bir boyut kazandırdığını belirten Kızılay, vatandaşların sosyal medyada paylaştığı içeriklerin de kötü niyetli kişiler tarafından kullanılabileceği konusunda uyardı.

Kızılay, “Örneğin, sosyal medyada paylaştığınız 30 saniyelik bir videoyu kullanarak ses tınınızı, kelimelerinizi ve yüzünüzü kopyalayabiliyorlar. Elde ettikleri bu verilerle sizi yakın bir akrabanızmış gibi arayıp para isteyebiliyorlar. Ayrıca ünlü kişileri, influencer veya YouTuber'ları kopyalayarak takipçilerinden IBAN yoluyla para veya 'yardım' talep edebiliyorlar. Açık kaynak kodlu yapay zeka araçları sayesinde görsel ve işitsel olarak kopyalanmanız, dijital ortamda sizin yerinize konuşulması artık mümkün. Bu organize yapılar, yakınlık ve güven duygunuzu kullanarak sizleri hedef alıyor” ifadelerini kullandı.

Sahte banka sitelerine dikkat

Dolandırıcıların elde ettikleri paraları kısa süre içerisinde farklı dijital varlıklara dönüştürerek yurt dışına çıkarabildiğini belirten Kızılay, vatandaşların şüpheli durumlarda izlemesi gereken adımları da sıraladı.

Kızılay, “İzlenmesi gereken adımlar şunlardır: Durumu konuşma sırasında fark ettiğiniz an telefonu direkt dolandırıcının yüzüne kapatın. Cihazınıza erişim riskine karşı telefonunuzun mobil internetini derhal kapatın. Hemen bankanızın resmi müşteri hizmetlerini arayarak kredi kartlarınızı, hesaplarınızı ve mobil bankacılık işlemlerinizi bloke ettirin. Banka işlemlerinden hemen sonra 112 ihbar hattını arayarak durumu polise bildirin. Eğer panik halindeyseniz veya teknolojiye çok hakim değilseniz, işlemleri hızlı yapabilmek için güvendiğiniz bir yakınınızdan hemen destek isteyin. İnternet tarayıcısından bankanızın numarasını aratırken çok dikkatli olun. Dolandırıcılar bankanın web sitesini birebir kopyalayıp arama sonuçlarında 'reklam' olarak en üste taşıyabilirler. Yanında reklam etiketi olan linklere tıklamayın; bankanın kendi resmi web sitesine girdiğinizden emin olun.” dedi.

Uzmanlar, vatandaşların telefonda kendilerinden şifre veya kişisel bilgi isteyen, para transferi konusunda baskı kuran ya da işlemi acil gerçekleştirmelerini isteyen kişilere karşı temkinli olmaları gerektiğine dikkat çekiyor.

Araştırma kapsamında geliştirilen çeşit adayları farklı bölgelerde adaptasyon ve verim denemelerine alınırken, yüksek kuraklık toleransı gösteren genotiplerin üretime kazandırılması hedefleniyor.

Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nasibe Ebru Yaşa Kafkas, iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, kuraklığa dayanıklı çeşitlerin gelecekte üreticiler için önemli bir alternatif oluşturacağını söyledi.

"Yeni çilek çeşitlerinin geliştirilmesi"

Çileğin suya ihtiyaç duyan bir bitki olduğunu vurgulayan Kafkas, şu ifadeleri kullandı:

"Çilek yetiştirmeye kalktığınız zaman mutlaka su olması gerekiyor. Çilek suyu seven bir bitki. Çünkü yüzlek köklere sahip, geniş yaprakları var ve meyvesi de bol su içeriyor. O yüzden susuz çilek yetiştiriciliği yapmak mümkün değil."

Projede iki temel hedef bulunduğunu belirten Kafkas, şöyle konuştu:

"Amacımız çilekte kurağa toleransla ilgili aday genlerin belirlenmesidir. İkincisi ise kurağa tolerans derecesi yüksek yeni çilek çeşitlerinin geliştirilmesidir. Bu proje sonunda üreticilerimiz kurağa toleransı yüksek yeni çilek çeşitlerini yetiştirme fırsatı bulabilecekler."

"Çilekte kurağa dayanıklılıkla ilgili aday genlerin belirlenmesi"

Çilek ıslah çalışmalarının uzun yıllar alan bir süreç olduğuna dikkat çeken Kafkas, biyoteknolojik yöntemlerle bu sürenin kısaltılmasının amaçlandığını belirterek şunları söyledi:

"Bu amaçla projemizde çilekte kurağa dayanıklılıkla ilgili aday genlerin belirlenmesini hedefledik. Islahçılar için yeni genetik materyaller üretmiş olacağız. Ayrıca ıslahtaki süreyi kısaltacak markörler geliştirmiş olacağız."

Topraksız Tarımda da Test Ediliyor

Geliştirilen çeşitlerin yalnızca tarlada değil, farklı üretim modellerinde de başarı göstermesinin hedeflendiğini ifade eden Kafkas, üreticilere yüksek verimli ve kaliteli çeşitler sunmak istediklerini belirtti.

"Biz üreticilere sunabileceğimiz verimli, kaliteli yeni çilek çeşit adayları ve fideler geliştiriyoruz. Yeni çeşitleri geliştirirken piyasadaki mevcut çeşitlerle aynı ya da daha üstün özelliklere sahip olmalarını hedefliyoruz" diyen Kafkas, çeşit adaylarının topraksız kültür sistemlerinde de denendiğini aktardı.

Bazı çeşitlerin topraksız üretim sistemlerine uyum sağlayamadığını belirten Kafkas, şu değerlendirmede bulundu:

"Bazı çeşitler toprakta çok güzel performans sağlıyor. Ancak bazı çeşitler kuraklık stresine, aşırı suya ya da susuzluğa hassasiyet gösterdiği için topraksız kültürde yetiştirilemiyor. Bu nedenle geliştirdiğimiz çeşit adaylarını topraksız kültürde de deniyoruz."

Çalışmaların tamamlanmasıyla birlikte kuraklığa daha dayanıklı, verimli ve kaliteli yeni çilek çeşitlerinin üreticilerle buluşturulması hedefleniyor.

Çevreye duyarlı yapısı ve yüksek verim kapasitesi nedeniyle “geleceğin yakıtı” olarak adlandırılan hidrojen, kamu kurumları ve özel sektörün yoğun Ar-Ge çalışmalarıyla Türkiye’de de giderek daha fazla önem kazanıyor. Hidrojenin üretiminden depolanmasına ve taşınmasına kadar pek çok alanda projeler hayata geçirilirken, özellikle yenilenebilir enerjiyle elde edilen yeşil hidrojen uygulamaları sürdürülebilir enerji modelini güçlendiriyor. Ulaşımda hidrojen yakıtlı araçların testleri sürerken, ağır sanayide karbon ayak izini azaltmaya yönelik pilot çalışmalar devreye alınmış durumda. Uzmanlara göre Türkiye, coğrafi konumu ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla hidrojen ekonomisinde bölgesel bir merkez olma potansiyeline sahip.

“En büyük strateji hidrojen teknolojilerinin gerçekleştirilmesiyle ilgili”

ATÜ Sürdürülebilir Kampüs Koordinatörü Doç. Dr. Tuğçe Demirdelen, İhlas Haber Ajansı’na yaptığı açıklamada hidrojen teknolojilerinin küresel ölçekte hızla geliştiğini söyledi. Demirdelen, “Dünyada gerek otomotiv sektörü, gerek enerji sektörü hidrojeni kullanma amacında. 2053 karbon nötr hedefimiz doğrultusunda hidrojeni ana kaynak olarak gözlemlemekteyiz. Özellikle Japonya'da otomotiv sektöründe araçların elektrikten daha çok hidrojene döneceği, hidrojenin de yeşil hidrojen ile adlandırdığımız su ve benzeri kaynaklardan elde edilen hidrojen olarak gözlemlenmekte. Dünya hidrojene giderken en büyük strateji hidrojen teknolojilerinin gerçekleştirilmesiyle ilgili. En büyük kaynaklarımız elektrolizörler, depolamalar ve yakma teknolojileri olarak ortaya çıkmaktadır” dedi.

“Karbon yoğunluklu sektörlerde de kullanılabilecek”

Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesine dikkat çeken Demirdelen, sözlerine şöyle devam etti:

“Biz ülke olarak yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanma açısından yüksek kapasiteye sahip bir ülkeyiz. Güneş, rüzgar ve benzeri kaynakları hidrojene ayrıştırmada kullanacağımızı görüyoruz. Su kaynakları açısından şu anda fakirleşmeye doğru gitsek de normalde kaliteli su kaynaklarına sahip olduğumuz için hidrojenin su ile elektrolizörlerden çıkacak hidrojen de bir diğer özelliğimiz olacak. Aynı zamanda ülkemizde elektrolizörler ile ilgili çalışmalar yapılmakta. Eğer elektrolizörler ile alakalı çalışmayı iyi aşamada gerçekleştirirsek demir-çelik gibi karbon yoğunluklu sektörlerde bunu kullanabileceğimizi düşünüyorum.”

“Hidrojenin kullanılması karbon açısından daha verimli”

Hidrojenin karbon nötr yolculuğunda kritik bir alternatif olduğuna dikkat çeken Demirdelen, “Türkiye, 2053 karbon nötr hedefine giderken hidrojeni kilit noktalarından birine koydu. Hidrojen teknolojisi maliyet de gerektiriyor. Bunu yaparken ilk başta elektrolizör teknolojisiyle başlandı. Daha sonra teknolojiyi geliştirerek çimento, demir-çelik ve tekstilin belirli sektörlerinde deneme aşamalarında. Bunları doğal gaza belki eşdeğer, alternatif kaynak olarak görmek istiyorlar. Karbon nötr yolunda doğal gaz da yüksek karbon emisyonu yayan bir kaynak. Hidrojenin kullanılması karbon açısından daha verimli. Elektrikli araçlara geçtik, kendi yerli milli araçlarımızı yapıyoruz. Elektriğin de şebekesel bir sınırı var. Batarya ömrü, geri dönüşümü ile alakalı sorunlar olabilir. Burada da hidrojen yakıtlı taşımacılık sisteminin devreye gireceğini düşünmekteyiz. Hidrojen teknolojisini biraz daha ön plana çıkartmalıyız. Hidrojen teknolojileri şu anda birçok ülkede ciddi bir çalışma halinde. Japonya şu anda çok ön planda. Almanya'da çalışmalar sürüyor. Ülkemizin de geç kalmaması ve rekabetçi yol alması açısından hızlıca yol alması gerekiyor” ifadelerini kullandı.

TEKNOFEST Yönetim Kurulu Başkanı Başkanı Selçuk Bayraktar, paylaşımı alıntılayarak "Uzaklarda arama" ifadesini kullandı. Bayraktar, dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivalinin bu yılki adresi olarak Adana'yı gösterdi.